บทเรียนวิชาการอิสลาม ศูนย์อิสลามศึกษามัสยิดดาริสสลาม
ประจำวันเสาร์ที่ 18 เมษายน 2569
บทเรียนวิชาฟิกฮ์ (หมวดอิบาดาต)
อาจารย์ดาวุด รอมาน
* สิ่งที่น่ารังเกียจ (มักรูฮ) ในการละหมาด*
(1) การหันหน้าและอกไปทางอื่นจากกิบละห์ในละหมาดเป็นมักรูฮ์
เนื่องจากคำกล่าวของท่านนบี ﷺ:
“وَهُوَ اخْتِلَاسٌ يَخْتَلِسُهُ الشَّيْطَانُ مِنْ صَلَاةِ الْعَبْد”
ความว่า“และมันคือการขโมย (ความสมบูรณ์ของละหมาด) ที่ชัยฏอนฉกฉวยไปจากละหมาดของบ่าว”
(บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์)
เว้นแต่มีความจำเป็นบังคับ ก็ไม่เป็นไร เช่น ในสภาวะหวาดกลัว หรือมีเหตุผลที่ถูกต้อง
• หากหันทั้งร่างกาย หรือหันหลังให้กิบละฮ์โดยไม่ใช่ในสภาวะหวาดกลัว ละหมาดของเขาเป็นโมฆะ เพราะละทิ้งการหันสู่กิบละฮ์โดยไม่มีข้ออ้าง ดังนั้นจึงชัดเจนว่า การหันในละหมาดในสภาวะหวาดกลัวนั้นไม่เป็นไร เพราะถือเป็นความจำเป็นของการต่อสู้ทำสงคราม…แต่หากไม่ใช่ในสภาวะหวาดกลัว โดยหันเพียงใบหน้าและอกเท่านั้นขณะที่ร่างกายส่วนอื่นยังคงอยู่ในทิศเดิมเพราะมีความจำเป็นอย่างนี้ ไม่เป็นไร
•หากไม่มีความจำเป็น อย่างนี้ถือเป็นมักรูฮ์ แต่ถ้าหันทั้งร่างกายการละหมาดของเขาถือว่าเสีย
(2) การแหงนหน้าขึ้นไปบนฟ้าในละหมาดเป็นมักรูฮ์
โดยท่านนบี ﷺ ได้ตำหนิผู้ที่ทำเช่นนั้น โดยกล่าวว่า:
” مَابَالُ أَقْوَامٍ يَرْفَعُونَ أَبْصَارَهُمْ إِلَى السَّمَاءِ فِي صَلَاتِهِمْ؟“
ความว่า“ทำไมกลุ่มชนบางคนจึงเงยสายตาของพวกเขาขึ้นไปบนฟ้าในละหมาดของพวกเขา?!”
และท่านได้กล่าวอย่างรุนแรงถึงขั้นว่า: ” لَيَنْتَهُنَّ أَوْ لَتُخْطَفَنَّ أَبْصَارُهُم “
ความว่า“พวกเขาจงหยุด มิฉะนั้นสายตาของพวกเขาจะถูกฉกไป” (บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์)
และได้กล่าวมาแล้วว่า ควรให้สายตามองไปยังที่สุญูดของตน ดังนั้นไม่ควรปล่อยสายตาไปมองผนัง ลวดลาย หรือข้อความต่าง ๆ เพราะสิ่งเหล่านี้ทำให้เสียสมาธิในการละหมาด
(3)การหลับตาในละหมาดโดยไม่มีความจำเป็นเป็นมักรูฮ์
เพราะเป็นการกระทำของชาวยิว แต่ถ้ามีความจำเป็น เช่น มีสิ่งรบกวนสมาธิ เช่น ลวดลายตกแต่งต่างๆ ก็ไม่เป็นไรที่จะหลับตา นี่คือความหมายที่อิบนุลก็อยยิม ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาเขาได้กล่าวไว้
(4) การนั่งแบบ “อิกอาอ์” ในละหมาดเป็นมักรูฮ์
ซึ่งคือการปูเท้าและนั่งบนส้นเท้า เนื่องจากคำกล่าวของท่านนบี ﷺ:
“إذا رَفَعْتَ رأسَك من السجودِ فلا تُقْعِ كما يُقْعِي الكلبُ “
ความว่า“เมื่อเจ้าเงยศีรษะจากการสุญูดแล้ว อย่านั่งเหมือนสุนัขนั่ง”(บันทึกโดยอิบนุ มาญะฮ์)
และมีหะดีษอื่นที่มีความหมายใกล้เคียงกัน
(5) การพิงกำแพงหรือสิ่งอื่นในขณะยืนละหมาดเป็นมักรูฮ์
เว้นแต่มีความจำเป็น เพราะมันทำให้ความยากลำบากในการยืนลดลงแต่ถ้าทำเพราะจำเป็น เช่น ป่วย ก็ไม่เป็นไร
(6) การกางแขนแนบพื้นในขณะสุญูดเป็นมักรูฮ์
โดยท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:
“اعْتَدِلُوا فِي السُّجُودِ، وَلَا يَبْسُطْ أَحَدُكُمْ ذِرَاعَيْهِ انْبِسَاطَ الْكَلْب “
ความว่า“พวกเจ้าจงสุญูดอย่างเหมาะสม และอย่าให้ใครในหมู่พวกเจ้ากางแขนของเขาเหมือนสุนัข” (บันทึกโดยอัล-บุคอรีและมุสลิม)
และในอีกหะดีษหนึ่ง:
” وَلَا يَفْتَرِشْ ذِرَاعَيْهِ افْتِرَاشَ الْكَلْب “
ความว่า“และอย่ากางแขนของเขาเหมือนการกางของสุนัข”
(7) การเล่นหรือขยับสิ่งต่าง ๆ โดยไม่มีประโยชน์ในละหมาดเป็นมักรูฮ์ เช่น ขยับมือ เท้า เครา เสื้อผ้า หรือเช็ดพื้นโดยไม่มีความจำเป็น
(8) การเท้าสะเอวในละหมาดเป็นมักรูฮ์
เพราะเป็นการกระทำของพวกปฏิเสธศรัทธาและผู้หยิ่งผยอง และเราได้รับคำสั่งห้ามเลียนแบบพวกเขา มีหะดีษที่บันทึกโดยอัล-บุคอรีและมุสลิม ห้ามไม่ให้ละหมาดในสภาพนี้และยังเป็นมักรูฮ์ในการดีดนิ้ว และการประสานนิ้วมือ
(9) การละหมาดโดยมีสิ่งที่ทำให้วอกแวกอยู่ข้างหน้าเป็นมักรูฮ์ เพราะทำให้ละหมาดไม่สมบูรณ์
(10) การละหมาดในสถานที่ที่มีรูปภาพ เป็นมักรูฮ์
เพราะมีลักษณะคล้ายการเคารพรูปปั้น ไม่ว่ารูปนั้นจะตั้งอยู่หรือไม่ก็ตาม ตามทัศนะที่ถูกต้อง
(11) การเข้าละหมาดในขณะที่จิตใจวุ่นวายเพราะมีสิ่งรบกวน เช่น ปวดปัสสาวะ อุจจาระ ลม หนาวจัด ร้อนจัด หิวหรือกระหายน้ำมาก เป็นมักรูฮ์ เพราะสิ่งเหล่านี้ทำให้ขาดสมาธิ เช่นเดียวกัน การเข้าละหมาดในขณะที่มีอาหารที่อยากกินอยู่ตรงหน้า เป็นมักรูฮ์
เนื่องจากคำกล่าวของท่านนบี ﷺ:
” لَا صَلَاةَ بِحَضْرَةِ طَعَامٍ، وَلَا هُوَ يُدَافِعُهُ الْأَخْبَثَان “
ความว่า“ไม่มีละหมาด (ที่สมบูรณ์) ในขณะที่มีอาหารอยู่ตรงหน้า และในขณะที่เขากำลังกลั้นของเสียทั้งสอง” (บันทึกโดยมุสลิม)
ทั้งหมดนี้เพื่อให้ความสำคัญต่อสิทธิของอัลลอฮ์ เพื่อให้บ่าวเข้าสู่การอิบาดะฮ์ด้วยหัวใจที่พร้อมและมุ่งสู่พระองค์
(12) การกำหนดสิ่งเฉพาะสำหรับหน้าผากเพื่อใช้สุญูดเป็นมักรูฮ์เพราะเป็นสัญลักษณ์ของพวก รอฟิเฎาะฮ์ (ชีอะฮ์บางกลุ่ม) จึงเป็นการเลียนแบบพวกเขา
(13) การเช็ดหน้าผากและจมูกจากร่องรอยสุญูดในขณะละหมาดเป็นมักรูฮ์ แต่สามารถทำได้หลังละหมาดเสร็จ
(14 )การขยับเล่นเครา จัดเสื้อผ้า ทำความสะอาดจมูก เป็นต้น ในละหมาด เป็นมักรูฮ์ เพราะทำให้เสียสมาธิ
สิ่งที่มุสลิมควรทำคือ มุ่งมั่นต่อการละหมาดอย่างเต็มที่ ไม่วอกแวกกับสิ่งอื่นอัลลอฮ์ตรัสว่า:
{حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلاةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ}
ความว่า“พวกเจ้าจงรักษาการละหมาดทั้งหลาย และละหมาดกลาง และจงยืนต่ออัลลอฮ์ด้วยความนอบน้อม”
ดังนั้น สิ่งที่ต้องการคือ การดำรงละหมาดด้วยหัวใจที่มีสมาธิ ปฏิบัติสิ่งที่ถูกบัญญัติ และละเว้นสิ่งที่ขัดหรือทำให้บกพร่อง เพื่อให้ละหมาดนั้นถูกต้อง และเป็นละหมาดที่สมบูรณ์ทั้งรูปแบบและเนื้อหา ไม่ใช่เพียงแค่รูปแบบเท่านั้น
ขออัลลอฮ์ทรงประทานความสำเร็จแก่ทุกคนในสิ่งที่เป็นความดีและความสุขทั้งในโลกนี้และปรโลก
* ที่มา: หนังสือ อัลมุลัคคอส อัลฟิกฮี : เชค ซอลิฮ์ อัลเฟาซาน
